O PSYCHOTERAPII SYSTEMOWEJ
„Problemy będziemy mieli zawsze. Nie problem jest problemem, lecz to, jak ludzie sobie z nim radzą. To właśnie niszczy ludzi, a nie problem. Kiedy więc uczymy się inaczej sobie radzić, inaczej traktujemy problemy — i ich oblicze się zmienia”.
Virginia Satir
Czym jest psychoterapia systemowa?
Zastanawiasz się czasem, co tak naprawdę dzieje się w gabinecie psychoterapeuty? W sieci roi się od tajemniczo brzmiących terminów: psychodynamiczna, poznawczo-behawioralna, psychoanalityczna… Można się w tym pogubić.
Psychoterapia systemowa często opisywana jest jako terapia przeznaczona wyłącznie dla rodzin – spróbuję Ci zaraz pokazać, że wcale tak nie jest:) !
Każda jednostka to system – zatem każdy z nas jest systemem. W naszym ciele, umyśle, emocjach i codziennych relacjach wszystko jest połączone, i wzajemnie na siebie oddziałuje.
Kluczowe w psychoterapii systemowej jest spojrzenie na człowieka nie jako samotną wyspę, ale jako część większej całości – różnych relacji i środowisk, w których funkcjonuje. Można powiedzieć, że psychoterapia systemowa nie tylko zajmuje się tym, co dzieje się w „naszej głowie”, ale także bada, w jaki sposób nasze myśli, emocje, a także zachowania są powiązane z otoczeniem i relacjami, w których funkcjonujemy. Bo przecież nikt z nas nie żyje w próżni!
Podejście to, owszem, wyrosło z psychoterapii rodzin, ale szybko się rozwinęło, bo okazało się, że świetnie działa również w psychoterapii indywidualnej, par i grup. Kluczowym pojęciem jest tu cyrkularność – zamiast szukać jednej przyczyny problemu, systemowe myślenie skupia się na wzajemnych wpływach i zależnościach między ludźmi.
Jak wygląda psychoterapia systemowa?
Psychoterapia systemowa to proces, który różni się od innych nurtów psychoterapii nie tylko podejściem, ale także organizacją spotkań. Standardowo sesje odbywają się co tydzień lub co dwa tygodnie – na początku regularność spotkań jest kluczowa, ale z czasem i wraz z postępem w procesie terapeutycznym mogą się one stopniowo rozrzedzać.
Nie jest to jedynie rozmowa o emocjach – to aktywny proces poszukiwania nowych sposobów działania. Klient wraz z terapeutą pracuje nad dostrzeżeniem wzorców, które kierują jego zachowaniem i relacjami. Terapeuta nie koncentruje się wyłącznie na problemie, ale pomaga klientowi spojrzeć na jego sytuację z innej perspektywy i znaleźć bardziej użyteczne rozwiązania. Zmiana nie polega na „naprawianiu” klienta, ale na ukazaniu mu nowych możliwości, których wcześniej nie dostrzegał. A do których zasoby ma już w sobie, ale także ich nie potrafił dostrzec. Już samo zadawanie przez terapeutę odpowiednich pytań może być przełomowe – często klienci słyszą pytania, które nigdy wcześniej im nie przyszły do głowy.
W psychoterapii systemowej nie ma uniwersalnych rozwiązań – to klient decyduje, co jest dla niego pomocne i możliwe do zastosowania. Terapeuta dba o relację, ale jednocześnie zachowuje dystans do problemu, co pozwala spojrzeć na niego w nowy sposób. W trakcie terapii stosuje się różne narzędzia, takie jak genogram (mapa relacji rodzinnych), analiza wyjątków od problemu czy eksperymentowanie z nowymi zachowaniami. Klient stopniowo buduje nową, bardziej wspierającą „opowieść” o sobie, koncentrującą się na własnych zasobach i możliwościach.
Psychoterapia systemowa nie opiera się na szukaniu deficytów – jej celem jest budowanie świadomości o zasobach i ich wykorzystywaniu. Pracuje się zarówno z przeszłością, teraźniejszością, jak i przyszłością, pomagając klientowi zobaczyć, jaki ma wpływ na swoje życie oraz jak może kształtować swoją przyszłość w bardziej satysfakcjonujący sposób.
Nie ma jednej „słusznej” formy. Może to być psychoterapia indywidualna, psychoterapia par, psychoterapia rodzin – wszystko zależy od tego, co będzie najbardziej użyteczne dla klienta i systemu, w którym funkcjonuje. Najważniejsze jest to, że psychoterapeuta nie narzuca rozwiązań – raczej podąża za klientem, pomagając mu dostrzec inne możliwości działania.
Co wyróżnia psychoterapię systemową?
💡 Klient (nie pacjent!) jest ekspertem od swojego życia. To on decyduje, co jest dla niego użyteczne i pomocne. Psychoterapeuta nie „naprawia” nikogo, ale pomaga odkrywać inne sposoby działania.
💡 Każde zachowanie ma sens. Nawet te trudne, „problematyczne” rzeczy, które robimy, mają swoją funkcję. Psychoterapia systemowa nie pyta: „co jest nie tak?”, ale raczej: „po co to jest?” , „co to daje klientowi i systemowi, w którym funkcjonuje?”.
💡 Nie ma jednej przyczyny problemu. To nie jest podejście „A powoduje B”. Patrzymy cyrkularnie – jak Twoje zachowania wpływają na innych i jak ich reakcje wpływają na Ciebie.
💡 Wszyscy jesteśmy częścią różnych systemów. Rodzina, związek, przyjaźnie, środowisko pracy… Każdy z tych systemów ma swoje zasady, granice i wzorce relacyjne, które wpływają na nasze życie.
💡 Psychoterapia systemowa daje przestrzeń na różne perspektywy. Nie chodzi o to, żeby znaleźć jedną „prawdę”, ale żeby zobaczyć różne sposoby spojrzenia na sytuację. To daje większą swobodę. Umożliwia znalezienie nowych dróg.
💡 Często to nie człowiek jest problemem, ale sposób, w jaki funkcjonuje w swoich relacjach. Zamiast koncentrować się wyłącznie na tym, co jest „nie tak” z jednostką, psychoterapia systemowa pomaga zrozumieć, jak środowisko i relacje wpływają na trudności, których doświadcza. To właśnie w interakcjach z innymi może kryć się klucz do zmiany.
💡 Uznajemy, że każdy człowiek w danym momencie życia, funkcjonuje najlepiej, jak potrafi… Brak oceniania, zero szufladkowania, pełna akceptacja tego, gdzie ktoś jest i jak sobie radzi.
💡 Dostrzeganie wzajemnych wpływów. To nie jest psychoterapia „szukania winnych” – to odkrywanie, jak nasze działania wpływają na innych oraz jak inni wpływają na nas.
💡 Otwartość i elastyczność. Nie ma jednego „słusznego” sposobu myślenia czy działania – są różne perspektywy, a psychoterapia systemowa pomaga je dostrzec.
💡 Psychoterapia systemowa nie narzuca zmian, ale pomaga znaleźć inne możliwości działania i nowe sposoby funkcjonowania.
Mam nadzieję, że ten tekst pomógł Ci lepiej zrozumieć psychoterapię systemową. To podejście jest pełne szacunku, otwartości i elastyczności – pozwala odkrywać nowe perspektywy i spojrzeć na trudności z zupełnie innej perspektywy.
Kamila Bednarek - ZnanyLekarz.pl